Nieuwsbrief FPO Rijnmond – Oktober 2018

Nieuwsbrief FPO Rijnmond – Oktober 2018

Legionella

De laatste tijd krijgen de scholen en andere instanties steeds vaker het aanbod van specialistische bedrijven om de waterleidinginstallatie te controleren op legionella. De gevaren van legionella worden breed uitgemeten. Moeten we op dat aanbod ingaan? Waarom wordt er dan niet gecontroleerd op  legionella in de risico inventarisatie?

De scholen zijn op zich niet verplicht om een legionella beheersplan te hebben. Dus wettelijk gezien vallen de scholen niet onder  de ruim tienduizend locaties in Nederland die zijn verplicht om een beheersplan te laten opstellen door een BRL6010-gecertificeerd bedrijf. Die verplichting is terug te vinden in de drinkwaterwet. De locaties waarvoor een legionella beheersplan verplicht is, zijn onder andere verblijfsaccommodaties en locaties waar zorg wordt verleend. Bijvoorbeeld: ziekenhuizen, zorginstellingen, hotels, pensions of groepsaccommodaties, opvangcentra voor asielzoekers, cellencomplexen, zwembaden, kampeerterreinen, jachthavens en truckstops. Uiteraard geldt wel de  arbowet dat de werkgever verplicht is om veiligheid en gezondheid van de werknemers en de leerlingen te waarborgen. Vanuit die invalshoek worden de scholen benaderd om hun waterleidingnet te laten controleren op legionella besmetting. Tevens geldt de verplichting uit de drinkwaterwet. In het Drinkwaterbesluit artikel 19 (Zorgplicht) staat aangegeven dat ook de overige bedrijven en instellingen de plicht hebben te zorgen voor een deugdelijke installatie.

Wat is legionella ?

Dit onderdeel van de nieuwsbrief gaat over de vraag: “Wat is legionella precies?”. Tevens gaan we in dit hoofdstuk nader in op de gevaren voor de gezondheid van de werknemers en de leerlingen met betrekking tot de besmetting met legionella? De kans is klein dat je met legionella besmet raakt, maar de gevolgen kunnen zeer ernstig zijn.

Legionella’s zijn staafvormige bacteriën, die in water groeien bij een temperatuur tussen 20 en 50 graden, met een optimaal groeitraject tussen 30 en 40 graden Celsius. Legionella is een veeleisende bacterie: om te overleven heeft hij zuurstof nodig en een aantal zeer specifieke aminozuren als voedingsstoffen. Dat laatste is ook de reden dat de Legionella met name daar wordt aangetroffen waar zich andere organismen bevinden. In de praktijk wordt de groei vanaf 25°C van betekenis, maar bij lange stagnatie van water kan tussen 20 en 25 graden Celsius toch ook een probleem ontstaan. Vanaf 50°C sterft de legionellabacterie af. Bij 50 graden Celsius is   90 % afname van de concentratie aan de orde na een blootstellingsperiode van tenminste 15 minuten, bij 60 graden Celsius is dat ongeveer 2 minuten en bij 70 graden Celsius sterft de legionellabacterie in enkele seconden af.

Legionella is een bacterie die de veteranenziekte of legionellagriep kan veroorzaken. De bacterie komt vooral voor in zoet water en meestal in kleine aantallen. De bacterie neemt zeer sterk in aantallen toe, als deze zich in gunstige omstandigheden bevindt. Op het moment dat de bacterie sterk kan groeien, wordt deze schadelijk voor de mens. Als je druppels waternevel inademt, die besmet zijn met legionellabacteriën, loop je het risico besmet te raken. Die besmetting kan (levens) gevaarlijk zijn. De lichte vorm van de infectie is de legionella-griep (ook wel Pontiac-fever genoemd). De zware vorm, de veteranenziekte, lijkt op een ernstige longontsteking. Veteranenziekte is een infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Legionella pneumophilia. Het heet veteranenziekte, omdat het in 1976 voor het eerst werd ontdekt bij militairen die in de Vietnamoorlog hadden gevochten. Als water zich in nevelvorm in de lucht bevindt, kan de legionellabacterie ingeademd worden. Dit kan een besmetting veroorzaken. Je kunt echter met een gerust hart (leiding)water drinken. De ziekte is niet besmettelijk. De symptomen van de  legionella besmetting zijn na 2 tot 18 dagen merkbaar.  De verschijnselen zijn: snel opkomende hoofdpijn, spierpijn, een ziek gevoel, hoge koorts, hoesten, kortademigheid, grote vermoeidheid en verwardheid.

De veteranenziekte is goed te behandelen als de arts of specialist meteen de juiste antibiotica voorschrijft. Hoe sneller dit gebeurt, hoe beter. Het kan echter lange tijd duren voordat je weer helemaal de oude is. Door slechte of te late behandeling kun je overlijden. In Nederland is er een drama gebeurd in Bovenkarspel in 1999. In Bovenkarspel was in 1999 een grote overdekte bloemententoonstelling. In een van de hallen waren een aantal bubbelbaden gevuld met water afkomstig van een brandslang. In het stilstaande water van de brandslang had zich een agressieve variant van de legionella bacterie (er zijn meer dan 20 verschillende soorten legionella bacteriën) ontwikkeld. De verkoper van de bubbelbaden had geen chloor gebruikt, omdat deze bubbelbaden er slechts voor sier stonden. Dat was dus een ideale voedingsbodem voor de legionella bacterie. Door de verneveling die bij bubbelbaden aan de orde is, werden de bezoekers op de flora in Bovenkarspel besmet. Uiteindelijk heeft het AMC ontdekt dat het om de legionella besmetting ging (veteranenziekte) ging. Er zijn 318 gevallen van besmetting gerapporteerd bij de RIVM. 206 mensen werden ernstig ziek en veel van hen kregen permanente gezondheidsproblemen na hun bezoek aan de Flora. Er zijn 32 mensen aan deze besmetting overleden.

Er is een kans dat er meer mensen stierven aan de veteranenziekte maar zij waren begraven voordat de infectie was herkend. Daarna zijn de maatregelen ter voorkoming van de legionella besmetting sterk toegenomen.

Maatregelen

Welke maatregelen kan een school nemen om de legionella besmetting te voorkomen?

Uit bovenstaande blijkt dat het gevaar voor de acute besmetting zit in de verneveling van water, bijv. bij douchegelegenheden. Sommige scholen hebben daar mee te maken, doordat er bijv. een douche in de invalidentoilet ingebouwd is of doordat er bij de school een inpandige gymzaal aanwezig is. Dan nemen de risico’s toe. Hieronder staan een aantal beheersmaatregelen beschreven…

Een van de beheersmaatregelen is het aanbrengen van een keerklep. Een keerklep – ook wel terugstroombeveiliging genoemd – is een klein klepje dat binnenin waterleidingen is bevestigd. Het maakt dat vervuild water niet terugstroomt in het waternet of in het drinkwater van een school of bedrijf. Hierdoor wordt (onder andere) een uitbraak van legionella voorkomen. Erg belangrijk dus dat de keerkleppen in de waterleiding goed werken (terugslaan). Keerkleppen zijn te vinden bij alle apparatuur die zijn aangesloten op de drinkwaterinstallatie. Denk aan afwasmachines, koffiezetapparaten, koelkasten, brandslangen, wasmachines en andere apparaten. De locatie van de keerklep in de leiding verschilt per waterinstallatie. Een keerklep voorkomt slechts beperkt de groei van legionella in uw installatie. Het is zaak om te voorkomen dat uw water opwarmt door een goede aanleg van uw installatie en voldoende doorstroming van uw water. Een keerklep kan voorkomen dat legionella zich snel door uw installatie verspreidt. Als het water niet opwarmt en u voldoende doorstroming heeft is de kans op legionellagroei zeer beperkt.

Uiteraard worden de keerkleppen ook regelmatig gecontroleerd. Het controleren van de keerkleppen is belangrijk om er zeker van te zijn dat vervuild water niet kan terugstromen in het openbare net. Deze controle is verplicht als eigenaar van een collectieve leidingwaterinstallatie heb je de plicht om gezond leidingwater beschikbaar te stellen aan de werknemers en de leerlingen. Het Waterwerkblad 1.4 verplicht jaarlijks de keerkleppen (beveiligingstoestellen) te controleren op werking. Je mag deze controle in principe zelf uitvoeren, maar het is van groot belang dat u weet wat u doet. Over het algemeen wordt deze controle omwille van mogelijke gezondheidsrisico’s dan ook uitbesteed aan een expert. Het niet juist uitvoeren van deze keerklepcontrole kan namelijk ook een oorzaak van legionella besmetting zijn.

Hoe weet je of de keerklep werkt? Draai het leegloopkraantje het dichtst bij de watermeter open tot er water uitstroomt en sluit het weer. Sluit de watertoevoer naar de keerklep af door de eerste stopkraan dicht te draaien. Open opnieuw het leegloopkraantje dat zich het dichtst bij de watermeter bevindt. Wanneer de keerklep goed werkt, stroomt er geen water meer. Sluit vervolgens het leegloopkraantje en open de stopkraan opnieuw.

Een andere belangrijke tip is: om aan het eind van de vakanties de leidingen goed te doorspoelen met warm water. De uitgangstemperatuur van het water is van belang. Hoe hoger de temperatuur hoe sneller de legionella bacterie vernietigd wordt.

Een andere belangrijke tip is: gebruik de brandslanghaspels alleen waar ze voor bedoeld zijn. Dat is dus voor blussen. Zorg dat de brandslanghaspels gezekerd zijn en niet gebruikt worden bij warme dagen om leerlingen te verkoelen of om zwembadjes te vullen.

Een andere belangrijke tip is: gebruik een antilegionella douchekop. De legionellabacteriën zijn zeer klein en niet met het oog waar te nemen. De filters zijn zo ontworpen dat legionella bacterie niet in de waternevel eindigt, terwijl het water er met dezelfde kracht uitkomt. Je merkt tijdens het douchen dus geen verschil, maar dankzij de filter blijft het water legionellabacterievrij. Zo verhoog je de veiligheid in de doucheruimte van de school  en kunnen leerlingen met een gerust hart gebruik maken van de douches.  De anti-legionella douchekop is slechts een van de vele belangrijke elementen die nodig zijn om de aanwezigheid van de bacterie in verneveld douchewater tegen te gaan. De douchekoppen kunnen als voorzorgsmaatregel worden ingezet of bij aangetoonde hoge concentraties legionellabacteriën.

Een andere belangrijke tip is: zorg dat de boiler of geiser afgesteld staat op afgifte van warm water van minimaal 60 – 65 graden Celsius.

Een andere belangrijke tip is: Voorkom langdurig stilstaand water. Circulatie is van essentieel belang in het tegengaan van legionellagroei. Controleer of er tappunten zijn die niet of nauwelijks gebruikt worden en waar de watertemperatuur op kan lopen zodat de legionella groei in dat deel van het leidingnet kan groeien.

 Wat te doen:

Legionella besmetting

Help ik heb een legionellabesmetting in mijn waterleidingsysteem… wat moet ik doen? Het is dan zaak om dat aan specialisten over te laten die vaak een tweetraps methode aanbieden om het probleem op te lossen. Het kan een hardnekkig probleem zijn, dus een goede aanpak is erg belangrijk om tot een permanente oplossing te komen.

 

De eerste stap is het bron onderzoek.

Een brononderzoek bij legionella besmetting wordt uitgevoerd wanneer een besmetting is geconstateerd en je wilt dit in de toekomst voorkomen. Een drinkwaterinstallatie kan gebreken hebben welke legionellagroei tot onacceptabele waarde kan laten groeien (boven de grenswaarde van 100 kolonie vormende eenheden) deze gebreken moeten worden opgespoord zodat deze legionella besmetting in de toekomst voorkomen kan worden. Een brononderzoek bij legionellabesmetting richt zich ook op stilstaand water waar legionella zich in gaat ontwikkelen, dit kan een dood leiding stuk zijn maar ook een tappunt die weinig tot niet gebruikt wordt. Met temperatuur metingen kijken wij of koud water boven de 25 graden komt en met warm water kijken we of er genoeg capaciteit is om op 55 graden te behalen op het tappunt. Indien alle gebreken en bronnen waar legionella zich heeft kunnen ontwikkelen bekend zijn, zal er een plan van aanpak worden gemaakt om de legionella besmetting te verwijderen.

 

De tweede stap is de desinfectie

Dit kan op twee manieren de eerste manier is thermische desinfectie en de tweede meest effectieve manier is chemische desinfectie legionella. het thermisch desinfecteren is bij kleine lokalen besmettingen goed te doen en bij verspreide of hoge besmetting vrijwel altijd een chemische legionella desinfectie. Het voordeel van een chemische desinfectie is dat het niet alleen de legionella bacteriën vernietigd maar ook de voedingsbodem (biofilm) verwijderd. Legionella voedt zich met die biofilm in de leiding het is een soort slijmlaag die alleen chemisch kan worden verwijderd.

Related Projects